РИЁЗ/ДУБАЙ, 21 сентябр ба нақл аз Reuters— Ҷанговарони Ҳусӣ рӯзи душанбе барои тасарруфи баландиҳои стратегӣ дар Яман талош карданд, то соҳили Баҳри Сурхро аз минтақаҳои боқимондаи таҳти назорати нерӯҳои пуштибони Арабистони Саудӣ ҷудо кунанд. Ин дар ҳоле сурат гирифт, ки гузорише нашр шуд, ки гӯё президенти ИМА Доналд Трамп дар лаҳзаи охир ҳамлаҳои Амрикоро ба …
РИЁЗ/ДУБАЙ, 21 сентябр ба нақл аз Reuters— Ҷанговарони Ҳусӣ рӯзи душанбе барои тасарруфи баландиҳои стратегӣ дар Яман талош карданд, то соҳили Баҳри Сурхро аз минтақаҳои боқимондаи таҳти назорати нерӯҳои пуштибони Арабистони Саудӣ ҷудо кунанд. Ин дар ҳоле сурат гирифт, ки гузорише нашр шуд, ки гӯё президенти ИМА Доналд Трамп дар лаҳзаи охир ҳамлаҳои Амрикоро ба ин гурӯҳ лағв кардааст.
Пешравии босуръати гурӯҳи пуштибони Эрон дар ин моҳ муноқишаи густурдаи Ховари Миёнаро ба як майдони нави ҷанг кашида ва таҳдид ба таъминоти ҷаҳонии энержиро бештар кардааст. ИМА то кунун дархостҳои пайдарпайи валиаҳди Арабистони Саудӣ Муҳаммад бин Салмонро барои ҳамроҳ шудан ба ҷанг дар Яман рад кардааст.
Рӯзномаи «The New York Times» хабар дод, ки маъмурияти Трамп рӯзи якшанбе пас аз дархостҳои нави валиаҳди Саудӣ барои ҳамлаҳои ҳавоӣ ба Ҳусиҳо омодагӣ гирифта буд. Аммо рӯзнома навишт, ки Трамп дар лаҳзаи охир ин ҳамлаҳоро лағв кардааст, ҳатто дар ҳоле ки нерӯҳо бомбаҳоро ба ҳавопаймоҳо бор мекарданд.
Reuters натавонист ин гузориши «The New York Times»-ро мустақилона тасдиқ кунад. Фармондеҳии марказии артиши ИМА (CENTCOM) саволҳоро ба Кохи Сафед ирҷоъ кард. Кохи Сафед ба дархости Reuters барои шарҳ фавран посух надод.
Рашид ал-Алимӣ, президенти ҳукумати Яман, ки дар Риёз қарор дорад ва аз ҷониби Арабистони Саудӣ пуштибонӣ мешавад ва дар сатҳи байналмилалӣ ба расмият шинохта шудааст, рӯзи якшанбе дар як суҳбати телефонӣ аз Трамп хост, ки ИМА кумаки низомӣ расонад. Чаҳор манбаъ ба Reuters гуфтанд, ки ду нафари онҳо — як яманӣ ва як манбаи ғарбӣ — изҳор доштанд, ки Трамп дар ин суҳбат ҳеҷ ваъдаи мустақими пуштибонии низомӣ надодааст.
Ба назар мерасад, ки рӯзи шанбе Риёз бори аввал аз оғози авҷ гирифтани даргириҳо ҳадафи ҳамла қарор гирифтааст. Дар наздикии фурудгоҳ садои таркишҳо шунида шуда ва дуди ғализ дида шудааст. Ҳусиҳо гуфтанд, ки ба пойтахти Арабистони Саудӣ мушак партоб кардаанд; мақомоти Саудӣ дар ин бора изҳори назар накардаанд.
Сарвазири Британия Энди Бёрнҳэм рӯзи душанбе гуфт, ки ӯ ба дархости Арабистони Саудӣ барои таъмини сӯзишвории ҳавоӣ барои ҳавопаймоҳои ҷангӣ ба муддати маҳдуд розӣ шудааст. Ба гуфтаи ӯ, ин иқдом ба суботи минтақаи васеътар мусоидат хоҳад кард. Британия ва Арабистони Саудӣ даҳсолаҳо боз муттаҳидони наздики низомӣ ҳастанд ва Британия яке аз таъминкунандагони асосии силоҳи ин кишвар ба шумор меравад.
Як манбаи дипломатии фаронсавӣ гуфт, Париж омода аст барои ҳифзи зерсохторҳои энержии Арабистони Саудӣ дар Янбу, дар соҳили Баҳри Сурх, инчунин долони лӯлаи нафти Шарқ-Ғарб саҳм гузорад.
Ҳусиҳо, ки аз соли 2014 пойтахти Яманро таҳти назорат доранд, дар ин моҳ соҳили Баҳри Сурхро дар як пешравии низомӣ ба даст оварданд, ки дар натиҷаи он нерӯҳои ҳукумати пуштибонии Саудӣ ақибнишинӣ карданд.
Ҳусиҳо мегӯянд, ки Арабистони Саудӣ дар рӯзҳои ахир садҳо ҳамлаи ҳавоӣ ба мавқеъҳои ҷангҷӯёни ин гурӯҳ дар баландкӯҳҳо анҷом додааст.
Бар асоси маълумоти Созмони Милали Муттаҳид, дар натиҷаи ин даргириҳо тақрибан 700 нафар кушта ва ҳазорон нафар маҷрӯҳ шудаанд. Тақрибан 130 ҳазор яманӣ дар дохили кишвар хонаҳои худро тарк кардаанд ва беш аз 3 ҳазор нафар бо қаиқ аз тариқи Баҳри Сурх ба Африқо паноҳ бурдаанд.
Панҷ манбаи низомии яманӣ ба Reuters гуфтанд, ки Ҳусиҳо акнун талош доранд баландиҳои стратегии маъруф ба кӯҳҳои Каҳбуб-ро дар ду вилояти Таиз ва Лаҳҷ тасарруф кунанд. Ин минтақаҳо соҳили Баҳри Сурхро аз ҷануби таҳти назорати ҳукумат ҷудо мекунанд.
Ба гуфтаи манбаъҳо, даргириҳо дар атрофи ноҳияи кӯҳистонии дурдасти Ал-Вазия дар вилояти Таиз ва Рас-ал-Ара дар соҳили уқёнуси Ҳинд идома доранд. Ин минтақа байни тангии Боб-ал-Мандаб дар даҳонаи Баҳри Сурх ва пойгоҳи ҳукумат дар Адан ҷойгир аст.
Муҳаммад Ал-Қозӣ, рӯзноманигори собиқадори яманӣ, ки ҳоло ба ҳайси таҳлилгари сиёсӣ фаъолият мекунад, гуфт:
«Ба назар мерасад, нерӯҳои ҳукуматӣ пас аз аз даст додани минтақаи Боб-ал-Мандаб асосан дар мавқеи дифоӣ қарор доранд, дар ҳоле ки Ҳусиҳо талош доранд, бо вуҷуди қарор гирифтан дар зери ҳамлаҳои шадиди ҳавоӣ, суръати пешравии худро нигоҳ доранд.»
Вай афзуд:
«Ин кӯҳҳо метавонанд дар муайян кардани он ки Ҳусиҳо то чӣ андоза дар таҳкими дастовардҳои ҳудудии ахири худ муваффақ мешаванд ё нерӯҳои ҳукуматӣ метавонанд мавқеъҳои заруриро барои оғози ҳамлаи ҷавобӣ нигоҳ доранд, нақши калидӣ дошта бошанд.»
Афзоиши даргириҳо байни Арабистони Саудӣ ва Ҳусиҳо Трампро бо як мушкили ҷиддӣ рӯбарӯ кардааст: аз як сӯ ӯ зери фишор қарор дорад, ки ба муттаҳидони Саудии худ кумак кунад, аз сӯи дигар намехоҳад ҷанги боз ҳам густурдатареро, ки моҳи феврал дар канори Исроил алайҳи Эрон таҳти унвони «Амалиёти хашми эпикӣ» оғоз кардааст, васеътар кунад.
ИМА дар аввали соли 2025 дар тӯли ду моҳ Ҳусиҳоро бомбаборон кард, аммо Трамп пас аз расидан ба созиши оташбас ин ҳамлаҳоро қатъ кард ва аз он замон аз низоъи Яман канорагирӣ кардааст.
Пешравии Ҳусиҳо дар соҳили Баҳри Сурх хатари қатъ шудани масири асосии алтернативиро ба вуҷуд овардааст, ки Арабистони Саудӣ барои содироти нафт ва канорагирӣ аз халалдоршавӣ дар тангии Ҳурмуз истифода мекард.
Арабистони Саудӣ дар посух интиқоли нафт тавассути тангии Ҳурмузро афзоиш додааст. Дар ин минтақа шумораи ками танкерҳо пайваста ба он сӯ ва ин сӯ ҳаракат мекунанд, то нафтро интиқол диҳанд. Онҳо барои қабули хатари замони ҷанг ҳаққи рекордӣ, то ҳудуди чоряки арзиши борро талаб мекунанд. Сипас нафтро дар уқёнуси Ҳинд ба киштиҳои дигар интиқол медиҳанд, ки ба сӯи харидорон дар Осиё ва дигар минтақаҳо ҳаракат мекунанд.
Тоҷирон мегӯянд, Арабистони Саудӣ ҳам дар ин моҳ ва ҳам моҳи оянда 60 миллион бушка нафт фурӯхтааст, ки қарор аст дар канори Уммон, дар тарафи дигари тангии Ҳурмуз, борگیری шавад. Маълумоти моҳвораӣ нишон медиҳад, ки содироти нафти Саудӣ тавассути тангии Ҳурмуз дар рӯзҳои ахир ба 2,9 миллион бушка дар як рӯз расидааст, дар ҳоле ки ин рақам дар моҳи август ҳамагӣ 700 ҳазор бушка буд.
Ин иқдом ба маҳдуд шудани болоравии нархи ҷаҳонии нафти хом мусоидат кардааст. Нархи нафт пас аз наздик шудан ба 110 доллар барои ҳар бушка дар ҳафтаи гузашта, акнун дубора ба ҳудуди 100 доллар наздик шудааст. Аммо истеъмолкунандагон ва соҳаҳои саноатӣ ҳанӯз барои баъзе намудҳои сӯзишвории коркардшуда нархҳои рекордӣ пардохт мекунанд. Нархи чаканаи дизел дар ИМА рӯзи душанбе боз ба сатҳи рекордии нав расид.
Дар охирин ҳамлаи гузоришшуда дар тангии Ҳурмуз, ожонси амнияти баҳрии Британия — UKMTO — гуфт, ки як киштие, ки вориди тангӣ мешуд, мавриди ҳамлаи як снаряд қарор гирифта, бар асари он чанд нафар аз аъзои экипаж ба таври сабук маҷрӯҳ шудаанд. Ин ожонс ҳамчунин хабар дод, ки аз як ҳамлаи қаблӣ ба як киштии интиқолдиҳандаи газ огоҳ шудааст.
Дипломатия дар низои густурдаи минтақа асосан ба бунбаст расидааст. Ин вазъ пас аз фурӯпошии созиши муваққатии оташбас миёни ИМА ва Эрон дар моҳи июн ба вуҷуд омадааст. Ин созиш танҳо чанд ҳафта давом кард. Президенти Эрон Масъуд Пизишкиён қарор аст рӯзи сешанбе барои иштирок дар Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ба Ню-Йорк сафар кунад.
